Persoonlijk verhaal van de auteur
De vaalblauwe mappen
Over mijn opa van moederskant, zijn broer en wat er thuis nooit werd verteld.
Ik was al in de dertig toen ik ontdekte dat ik een opa van moederskant had. Tot die tijd had ik niet van zijn bestaan geweten. Over de vader van mijn moeder werd thuis niet gesproken.
Ik heb hem nooit ontmoet. Ik ken zijn stem niet, weet niet hoe hij lachte of hoe hij thuis was. Toen ik eenmaal van hem wist, kwamen er vragen. Wie was hij? Wat was er gebeurd? En waarom had ik al die jaren niets over hem gehoord?
Met die vragen ben ik naar het Nationaal Archief gegaan. Daar heb ik zijn dossiers uit het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging, het CABR, ingezien. Zo begon ik mijn opa te leren kennen: via papieren over een verleden waarover mijn familie had gezwegen.
In die stukken las ik over zijn vrijwillige reis naar Duitsland, over Schalkhaar, Kamp Erika bij Ommen en de AKD. Langzaam kreeg ik zicht op zijn oorlogsverleden. Het waren moeilijke dingen om over mijn eigen opa te lezen.
Ook over zijn broer vond ik informatie. Hij zat in het verzet en werd vlak voor het einde van de oorlog gefusilleerd. Twee broers uit dezelfde familie, met levens die zo verschillend waren verlopen. Ook hem heb ik nooit ontmoet. Ik had hun verhalen graag uit de mond van mijn familie gehoord. Maar ik moest ze terugvinden in dossiers.
Dat zwijgen heeft mij gevormd. Het heeft ook een plaats gekregen in Wie ziet betaalt. Wat ik over mijn opa heb gevonden, probeer ik zo getrouw mogelijk te beschrijven. Tegelijkertijd zijn er momenten waarvan geen verslag bestaat en die ik me als schrijver probeer voor te stellen.
Mijn oma en haar schoondochter, samen bezig met de afwas. Wat ze tegen elkaar zeiden. En wat ze misschien niet durfden te zeggen.
Ik was daar niet bij. Ik weet niet of zij die woorden hebben uitgesproken. Het gesprek in mijn roman is mijn verbeelding van hoe het zwijgen kan zijn ontstaan. Misschien wilden zij de kinderen beschermen tegen een geschiedenis die te pijnlijk was om uit te leggen. Ik kan me dat voorstellen, maar ik weet niet of het werkelijk hun reden was.
In het vervolgboek (boek 2) van Wie ziet betaalt probeer ik ook het proces van mijn opa zo getrouw mogelijk te beschrijven. Toch blijft voor mij één vraag onbeantwoord: had hij spijt van zijn daden?
Ik heb het nooit vernomen.
De vaalblauwe mappen hebben mij veel verteld over wat er is gebeurd. Wat ik nog altijd mis, is het gesprek dat er in mijn familie nooit over gevoerd werd.